मातीची सुपीकता आणि उत्पादनक्षमता यातील फरक समजून घ्या, आणि शेती नफ्यात आणा
भारतातील बहुतांश शेतकरी म्हणतात की त्यांची जमीन चांगली आहे किंवा उत्पादन कमी देते. परंतु जमिनीची गुणवत्ता समजून घेण्यासाठी दोन वेगवेगळे वैज्ञानिक घटक जाणून घेणे आवश्यक आहे. हे घटक म्हणजे मातीची सुपीकता आणि मातीची उत्पादनक्षमता. या दोन्ही संकल्पनांतील फरक समजल्याशिवाय शेती पूर्णपणे नफ्यात येणे कठीण असते.
मातीची सुपीकता म्हणजे काय
मातीची सुपीकता म्हणजे मातीमध्ये उपलब्ध असलेल्या अन्नद्रव्यांचे प्रमाण. यात प्राथमिक अन्नद्रव्ये (NPK), दुय्यम अन्नद्रव्ये व सूक्ष्म अन्नद्रव्ये किती उपलब्ध आहेत हे पाहिलं जातं. यावर सेंद्रिय कर्ब, मातीचा pH आणि सूक्ष्मजीव सक्रियता यांचा मोठा परिणाम होतो. सुपीकता म्हणजे मातीची पिकांना पोषण देण्याची क्षमता.
मातीची उत्पादनक्षमता म्हणजे काय
उत्पादनक्षमता म्हणजे प्रत्यक्षात मिळणारे उत्पादन. यात मातीचा निचरा, पाणी धारण क्षमता, हवामान, पिक व्यवस्थापन, कृषी तंत्रज्ञान व शेती पद्धती यांचा परिणाम होतो. म्हणजेच सुपीकता असली तरी व्यवस्थापन चुकीचे असेल तर उत्पादन कमी मिळू शकते.
सुपीकता आणि उत्पादनक्षमता यातील फरक
-
सुपीकता = मातीतील अन्नद्रव्यांची उपलब्धता
-
उत्पादनक्षमता = प्रत्यक्ष मिळणारे उत्पादन
सर्व सुपीक माती उत्पादनक्षम असेलच असे नाही, आणि सर्व उत्पादनक्षम माती अत्यंत सुपीक असेलच असेही नाही. उदाहरणार्थ, इस्रायलमध्ये रेतीप्रधान माती असूनही योग्य तंत्रज्ञानामुळे भरपूर उत्पादन मिळते.
सुपीकता आणि उत्पादनक्षमता वाढवण्यासाठी शिफारसी
-
सेंद्रिय खत, शेणखत, कंपोस्ट यांचा वापर करावा
-
पिकांची फेरपालट (crop rotation) करावी
-
माती परीक्षण करून आवश्यक खतांचा वापर करावा
-
मातीची धूप रोखावी
-
पाणी व्यवस्थापन सुधारावे
निष्कर्ष
माती ही केवळ माध्यम नाही, तर जिवंत जैविक प्रणाली आहे. सुपीक माती आणि योग्य व्यवस्थापन मिळूनच उत्पादन वाढते. माती समजून घ्या, माती जपा, आणि शेती खरी नफ्यात आणा.
