ब्लॉग डिटेल

Source–Sink Theory – फळ लहान का राहते ?

अनेक वेळा पीक जोमदार आणि हिरवेगार दिसते. पानांची वाढ चांगली असते आणि फुलोरा सशक्त असतो. तरीही फळे लहान, हलकी किंवा दर्जात कमी राहतात. यामागे शास्त्रीय कारण असते.

हे कारण म्हणजे Source–Sink Theory, म्हणजेच अन्ननिर्मिती आणि अन्नवापर यातील संतुलन.

Source म्हणजे काय?
जे भाग अन्न तयार करतात ते Source असतात. पाने आणि हिरवे खोड प्रकाशसंश्लेषणाद्वारे साखर, ऊर्जा आणि अमिनो अ‍ॅसिड तयार करतात, जे फळांच्या वाढीसाठी आवश्यक असतात.

Sink म्हणजे काय?
जे भाग तयार अन्नाचा वापर करतात ते Sink असतात. फळे, बोंडे, दाणे, मुळे आणि कळ्या हे Sink म्हणून कार्य करतात.

समस्या कशी निर्माण होते?
जेव्हा Source मजबूत असतो पण Sink कमजोर असतो, तेव्हा अन्न तयार होते पण फळांपर्यंत योग्य प्रमाणात पोहोचत नाही. त्यामुळे फळांचा विकास अपुरा राहतो.

Sink कमजोर होण्याची मुख्य कारणे
फॉस्फरस आणि पोटॅशियमची कमतरता, बोरोन, झिंक आणि कॅल्शियमची कमी मात्रा, तसेच जास्त नायट्रोजनमुळे फक्त पानांची वाढ होते. दुष्काळ, उष्णता, कीड आणि रोगांचा ताण तसेच फ्‍लोएम वाहतूक प्रणालीची कमजोरी यामुळेही Sink दुर्बल होतो.

शहाणा शेतकरी काय करतो?
तो Source–Sink संतुलन राखतो. फुलोऱ्यावर बोरोन आणि फॉस्फरस देतो. फळधारणेनंतर पोटॅशियम आणि कॅल्शियमचा वापर करतो. झिंक आणि अमिनो अ‍ॅसिड फवारणी करतो आणि फवारणीसाठी पाण्याचा योग्य pH राखतो.

फायदे
फळांचा आकार आणि वजन वाढते. रंग आणि चव सुधारते. उत्पादनात 20 ते 30 टक्के वाढ होते आणि बाजारपेठेसाठी दर्जेदार फळे मिळतात.

निष्कर्ष
फळ लहान नसते. Source–Sink संतुलन बिघडलेले असते. हे संतुलन सुधारले की पीक आपली पूर्ण क्षमता दाखवते.