पिकाचे खोड – पिकाचा कणा, वाहक आणि आधारस्तंभ

पिकाचे खोड – पिकाचा कणा, वाहक आणि आधारस्तंभ

पिकाचे खोड म्हणजे केवळ पान व फळांना धरून ठेवणारा भाग नसून ते पिकाचे जीवनवाहक केंद्र आहे. जसे माणसाच्या शरीरात पाठीचा कणा असतो, तसेच पिकासाठी खोड संपूर्ण वाढीचा आणि उत्पादनाचा आधार असतो.

खोड कशापासून बनले आहे?

खोड मुख्यतः विविध पेशींनी बनलेले असते. त्यामध्ये वाहक ऊती आणि मजबुती देणारे घटक असतात.
झायलम (Xylem) मुळांमधून पाणी व अन्नद्रव्ये वर नेण्याचे काम करते.
फ्लोएम (Phloem) पानांमध्ये तयार झालेले अन्न संपूर्ण पिकात पोहोचवते.
सेल्युलोज, हेमिसेल्युलोज आणि लिग्निन हे घटक खोडाला मजबुती देतात.

खोडाला मजबुती कशामुळे येते?

खोड मजबूत राहण्यासाठी योग्य अन्नद्रव्य संतुलन फार महत्त्वाचे आहे.
कॅल्शियम (Ca) पेशीभिंती मजबूत करतो.
पोटॅशियम (K) पेशींतील ताण संतुलित ठेवतो (Turgor Pressure).
सिलिकॉन (Si) खोडाला कडकपणा आणि ताठपणा देतो.
लिग्निन निर्मितीसाठी कॉपर (Cu) कॅटालिस्ट म्हणून आवश्यक असतो, त्यामुळे नियंत्रित (Release) कॉपर वापरणे फायदेशीर ठरते.

खोडाची मुख्य कार्ये

पान, फुले व फळांना आधार देणे.
पाणी आणि अन्नद्रव्यांची वाहतूक करणे.
काही पिकांमध्ये अन्न साठवणे (ऊस, बटाटा).
काही पिकांत प्रकाशसंश्लेषणात सहभाग घेणे.

केळी सारखी मऊ खोडाची पिके कशी मजबूत करावीत?

केळीचे खोड प्रत्यक्षात छद्म खोड (Pseudostem) असते, त्यामुळे त्याची विशेष काळजी आवश्यक असते.
संतुलित कॅल्शियम आणि पोटॅशियमचा पुरवठा करावा.
सिलिकॉनयुक्त खतांचा वापर करावा.
शेतात पाणी साचू देऊ नये.
वाऱ्याच्या हंगामात प्रॉपिंग किंवा आधार द्यावा.
यामुळे खोड ताठ, मजबूत बनते आणि फळांचे जास्त वजन सहज सहन करते.

मजबूत खोडाचे फायदे

पीक आडवे पडण्यापासून संरक्षण (Lodging Resistance).
अन्नद्रव्यांची प्रभावी वाहतूक.
अधिक फळधारणा.
जास्त आणि दर्जेदार उत्पादन.

म्हणूनच पिकाची खरी ताकद मुळांइतकीच खोडामध्येही दडलेली असते.
खोड नीट सांभाळले, तर पीक आपोआप ताठ उभे राहते.