फवारणीचे द्रावण बनवताना औषधे मिसळण्याचा शास्त्रीय क्रम – WALES सूत्र
शेतीमध्ये फवारणी करताना अनेक प्रकारची औषधे एकत्र मिसळली जातात, जसे की कीडनाशके, बुरशीनाशके, विद्राव्य खते, सूक्ष्म अन्नद्रव्ये, जैविक खते, बायोस्टिम्युलंट्स, संजीवके आणि स्प्रे ॲडजुव्हंट. ही सर्व उत्पादने योग्य प्रमाणातच नव्हे तर योग्य क्रमाने मिसळणे अत्यंत महत्त्वाचे असते.
चुकीच्या क्रमाने औषधे मिसळल्यास द्रावण फुटणे, गाळ तयार होणे, औषधे निष्क्रिय होणे किंवा फवारणीचा अपेक्षित परिणाम न मिळणे असे धोके निर्माण होतात. त्यामुळे शास्त्रीय पद्धतीने फवारणीचे द्रावण तयार करणे आवश्यक आहे.
WALES सूत्र म्हणजे काय ?
औषधे मिसळण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर “WALES” हे सूत्र वापरले जाते. हे सूत्र फवारणीच्या टाकीत औषधे घालण्याचा योग्य क्रम स्पष्ट करते.
WALES चा अर्थ
W = पाण्यात पूर्णपणे विरघळणारी खते व पावडर स्वरूपातील औषधे (WP, WDG)
A = सतत ढवळणी ठेवणे, औषध पूर्ण विरघळेपर्यंत
L = द्रवरूप औषधे (SL, SC)
E = इमल्सिफायबल कॉन्सन्ट्रेट म्हणजे तेलकट औषधे (EC)
S = स्प्रे ॲडजुव्हंट, स्टिकर किंवा सर्फॅक्टंट
WALES सूत्रानुसार फवारणीचे द्रावण कसे तयार करावे ?
सर्वप्रथम फवारणीच्या टाकीत अर्धे पाणी घ्यावे.
यानंतर पाण्यात पूर्ण विरघळणारी खते, पावडर किंवा ग्रॅन्युल स्वरूपातील औषधे घालावीत.
ती पूर्णपणे विरघळल्यानंतर द्रवरूप औषधे मिसळावीत.
त्यानंतर तेलकट किंवा इमल्शन प्रकारची औषधे टाकावीत.
सर्वात शेवटी स्प्रे ॲडजुव्हंट, स्टिकर किंवा स्प्रेडर घालावा.
हा क्रम महत्त्वाचा का आहे ?
सर्वप्रथम जड व विरघळणारी औषधे दिल्यास गाळ तयार होत नाही. द्रवरूप औषधे नंतर दिल्यामुळे मिश्रण एकसंध राहते. शेवटी ॲडजुव्हंट दिल्यामुळे औषध पानांवर नीट पसरते, चिकटते आणि शोषण वाढते. उलट क्रम वापरल्यास औषधे वेगळी पडू शकतात किंवा रासायनिक अभिक्रिया होऊ शकते.
निष्कर्ष :
चांगली फवारणी म्हणजे फक्त चांगले औषध नव्हे, तर योग्य क्रमाने तयार केलेले द्रावण. WALES सूत्र पाळल्यास औषधांची कार्यक्षमता वाढते, खर्च कमी होतो आणि पिकांवर अपेक्षित परिणाम निश्चितपणे दिसून येतो.
